Unieważnienie wyroku z PRL a odszkodowanie z Ustawy lutowej

Dla ofiar represji komunistycznych możliwość uzyskania odszkodowania od Skarbu Państwa stanowi szansę na choćby częściowe wynagrodzenie doznanych krzywd. Aktem, który uznaje za nieważne wyroki wydane wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległości Polski, jest Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. (tzw. Ustawa lutowa). Stanowi ona również podstawę prawną do ubiegania się o określone kwoty zarówno za cierpienia fizyczne, jak i emocjonalne.

Zawsze jednak najważniejsze jest ustalenie, w jakich okolicznościach takie roszczenie może być zgłoszone skutecznie, a kiedy instytucja powagi rzeczy osądzonej stanowi dla takiego zgłoszenia przeszkodę procesową.

Czego dotyczy Ustawa lutowa?

Uchwalona w 1991 r. tzw. Ustawa lutowa jest aktem mającym na celu uznanie za nieważne wyroków wydanych wobec osób represjonowanych z przyczyn politycznych. Jej celem jest przede wszystkim naprawienie krzywd historycznych, których doznali obywatele skazani na podstawie przepisów obowiązujących w PRL. Dokument przewiduje również możliwość dochodzenia odszkodowania i zadośćuczynienia od Skarbu Państwa za poniesione szkody materialne oraz niematerialne. Można w nim znaleźć informacje na temat tego, kiedy dana osoba może wnioskować o rekompensatę, jak również jakie są warunki dopuszczalności takiego roszczenia.

Powaga rzeczy osądzonej jako zasadnicza przeszkoda procesowa

Instytucja powagi rzeczy osądzonej (res iudicata) oznacza, że prawomocne orzeczenie sądu kończy raz na zawsze daną sprawę i blokuje ponowne rozpatrywanie tych samych roszczeń między tymi samymi stronami. W kontekście Ustawy lutowej ta zasada może więc utrudniać ubieganie się o rekompensatę, jeśli sąd uzna, że powód już wcześniej skorzystał ze swego prawa i nie można mu ponownie przyznać odszkodowania za te same okoliczności.

Nieważność wyroku PRL a ponowne roszczenia – kiedy kiedy zasada powagi rzeczy osądzonej nie ma zastosowania

Istnieją jednak sytuacje, w których opisana powyżej zasada nie może zostać wykorzystana. Instytucja powagi rzeczy osądzonej nie ma zastosowania, jeśli:

• wcześniejsze prawomocne orzeczenie dotyczące odszkodowania nie wynikało z przepisów Ustawy lutowej (art. 8 ust. 1),
• albo jeśli wcześniejsze roszczenie za represje stalinowskie zostało uwzględnione w wyniku rewizji nadzwyczajnej, kasacji lub wznowienia postępowania, co oznacza, że odszkodowanie zostało zasądzone na innej podstawie prawnej niż przepisy Ustawy lutowej.

Wówczas powód może ponownie dochodzić wypłaty odszkodowania na podstawie obecnych przepisów.

Wszystkie osoby ubiegające się o zadośćuczynienie lub odszkodowanie za represje w PRL na podstawie Ustawy lutowej zapraszamy do skorzystania z konsultacji z naszymi radcami prawnymi.