Odszkodowania za represje komunistyczne – podstawowe informacje dla chcących starać się o odszkodowanie na podstawie ustawy lutowej:

1. Jakie świadczenia odszkodowawcze przysługują represjonowanym na podstawie ustawy lutowej:

Ustawa lutowa przyznaje represjonowanym i ich Bliskim możliwość uzyskania następujących świadczeń majątkowych od Skarbu Państwa:

- odszkodowanie za szkodę majątkową, na przykład niemożność wykonywania dotychczasowej pracy, wywłaszczenie majątkowe, zniszczenie mienia, czy za przymusową pracę na Syberii lub w głębi terytorium ZSRR.

- zadośćuczynienie za doznaną krzywdę w związku z pozbawieniem wolności za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, lub za zesłania na przymusowe roboty, ewentualnie za śmierć osoby bliskiej w przypadku skazania na karę śmierci i jej wykonania lub spowodowania śmierci na przykład w trakcie obławy.

W zakres tej krzywdy będzie też wchodziła rozłąka z rodziną, obawy bliskich o ich bezpieczeństwo, trauma po wyjściu z więzienia i lęki związane z poczuciem bycia śledzonym, napiętnowanie społeczne, bycie obywatelem gorszej kategorii, łatka zdrajcy i bandyty.

Warto wiedzieć jakie świadczenia i jakiej wysokości może uzyskać osoba represjonowana ponieważ są to bardzo wysokie kwoty dochodzące nawet do 60 000 za miesiąc pozbawienia wolności lub zesłania w głąb ZSRR.

2. Od kogo jest przyznawane odszkodowanie i zadośćuczynienie za represje komunistyczne?

Odszkodowanie i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę na podstawie ustawy lutowej jest przyznawany od skarbu państwa. Jest to rekompensata przyznawana od ogółu obywateli dla bezpośrednio represjonowanych lub ich bliskich za to, że osoba walcząca o niepodległość Państwa Polskiego od tego państwa doznała niewyobrażalnych krzywd. Trzeba podkreślić że krzywdę były wyrządzane przez komunistyczny rząd który był ,, pod butem,, Bolszewickiego ZSRR.

3. Kto jest uprawniony do wystąpienia o odszkodowanie i zadośćuczynienie za represje komunistyczne na podstawie ustawy lutowej:

O odszkodowanie i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę za represje komunistyczne może wystąpić małżonek, dzieci, rodzice. Możliwość wystąpienia o odszkodowanie przysługuje tylko wtedy jeżeli sam bezpośrednio represjonowany tego odszkodowania już nie dostał, jego najbliżsi bowiem mają tak zwane prawa pośrednie, gdyż uzyskują odszkodowanie za osobę którą poszkodowaną orzeczeniem państwa polskiego – orzeczenia polskich organów ścigania, orzeczenia wymiaru sprawiedliwości, orzeczenia organów pozasądowych.

Innymi słowy, Jeżeli osoba bezpośrednio poszkodowana orzeczeniem uzyskała już odszkodowania na podstawie ustawy lutowej ty tego odszkodowania najprawdopodobniej już nie otrzymasz chyba że zachodzą wyjątki przewidziane w ustawie lutowej.

Dlatego każdą sprawę o odszkodowanie za represje komunistyczne warto skonsultować w ramach darmowych porad prawnych z adwokatem lub radcą prawnym, który ma doświadczenie w tego typu sprawach.

Są jednak 2 wyjątki kiedy dziecko osoby bezpośrednio represjonowanej otrzyma odszkodowanie i zadośćuczynienie nawet jeśli matka lub ojciec już je wzięli:

- chodzi o dziecko, które w wyniku represji urodziło się lub przebywało z matką więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na podstawie wyroku wobec matki który został później uznany za nieważny.

- chodzi o dziecko, z którym matka była w ciąży przebywając w więzieniu lub w innym miejscu odosobnienia na podstawie wyroku który, następnie został uznany za nieważny.

4. Co oznacza orzeczenie uznane za nieważne według ustawy lutowej?

Orzeczenie uznane za nieważne to orzeczenie (wyrok, postanowienie, zarządzenie, itp.,), które następnie znał zostało już w wolnej Polsce, po 1989r uznany za zbrodnie sądową, czyli całkowite wypaczenie istoty sprawiedliwości, jaką ma wymierzać sąd – innymi słowy orzeczenie nie było wymierzaniem sprawiedliwości a sposobem represji, poniżenia, skazania za opór wobec montowanej w Rzeczypospolitej władzy komunistycznej.

Trzeba podkreślić, że osoby które są uznawane za represjonowane w myśl ustawy lutowej, były skazywane za to, że walczyły o wolną Polskę – jak mówi ustawa, działali na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego, lub sprzeciwiali się kolektywizacji wsi i obowiązkowym dostawom powodów rolnych.

Ustawa lutowa wynika z przekonania moralnego państwa polskiego, że osoby walczące o niepodległość polski w latach od 1 stycznia 1944 roku do 31 grudnia 1989 roku, stawiały na szali wartości najważniejsze w życiu każdego człowieka, swoje życie, życie swoich najbliższych, czas z nimi, możliwość wychowywania dzieci i obserwacji ich dorastania, realizowania życia małżeńskiego, zdrowie fizyczne i psychiczne.

Mimo ogromnych poświęceń dla państwa polskiego zostali potraktowani obrzydliwie przez władze komunistyczne i dlatego państwo polskie czuje się zobowiązany naprawić krzywdy im bezpośrednio lub ich bliskim.

Artykuł pierwszy ustawy lutowej przewiduje:

Art. 1. [Orzeczenia uznawane za nieważne]

1. Uznaje się za nieważne orzeczenia wydane przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub przez organy pozasądowe w okresie od rozpoczęcia ich działalności na ziemiach polskich, począwszy od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1989 r., jeżeli czyn zarzucony lub przypisany był związany z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego albo orzeczenie wydano z powodu takiej działalności, jak również orzeczenia wydane za opór przeciwko kolektywizacji wsi oraz obowiązkowym dostawom.

2. Przepis ust. 1 stosuje się również, jeżeli czyn został popełniony w celu uniknięcia w stosunku do siebie lub innej osoby represji za działalność, o której mowa w tym przepisie.

3. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się, jeżeli dobro poświęcone pozostawało w rażącej dysproporcji do dobra, które uzyskano lub zamierzano uzyskać, albo sposób działania lub zastosowany środek były rażąco niewspółmierne do zamierzonego lub osiągniętego skutku.

4. (uchylony).

5. Czy mogę wystąpić o odszkodowanie za represje jeżeli bezpośrednio represjonowanym był mój ojciec lub matka:

Ustawa lutowa w artykule 8 precyzyjnie przewiduje, kto może wystąpić o odszkodowania za represje komunistyczne. Poza samym bezpośrednio poszkodowanym, mogą to zrobić jedynie małżonek, dzieci, rodzice bezpośrednio poszkodowanego.

Oczywiście skutecznie wystąpić o odszkodowanie za represje komunistyczne małżonek, dziecko, rodzic będą mogli o tyle, o ile sam bezpośrednio poszkodowany o to odszkodowanie już nie wystąpił za swojego życia (i go nie uzyskał).

Takie roszczenia będą skuteczne tylko wtedy, jeżeli nie będzie żadnych przesłanek negatywnych wyłączających prawo do uzyskania odszkodowania, np.:

W marcu 1993 roku bezpośrednio poszkodowany czyli osoba represjonowana dokonała skutecznie rehabilitacji czyli unieważnienia wyroków komunistycznych ale do kwietnia 2003 roku o odszkodowania nie wystąpiła. W takiej sytuacji dojdzie do przedawnienia roszczeń i twoje wystąpienia o odszkodowanie za represje komunistyczne na przykład twojego rodzica, będzie nieskuteczne, Sąd oddali roszczenia z uwagi na upływ dziesięcioletniego terminu przedawnienia przewidzianego w artykule ósmym punkt 2 ustawy lutowej – 10 lat od daty uprawomocnienia się orzeczenia unieważniającego wyroki komunistyczne.

6. Jakie są etapy uzyskania odszkodowania za represje komunistyczne?

Etap pierwszy – zdobycie akt Z Instytutu Pamięci Narodowej lub innych archiwów państwowych w celu posiadania orzeczeń polskich organów ścigania, polskich organów wymiaru sprawiedliwości, lub polskich organów pozasądowych z okresu od 1 stycznia 1944 roku do 31 grudnia 1989 roku, które nakładały represje na bezpośrednio poszkodowanego.

Etap drugi – sądowe uznanie za nieważne orzeczeń represyjnych z powyżej wskazanego okresu. W trakcie postępowania o unieważnienia orzeczeń sąd uznaje, że czyny i działalność bezpośrednio represjonowanego były związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego a nie jak uznały Sądy Komunistyczne pospolitym bandytyzmem, oporem przeciwko utrwalaniu władzy komunistycznej, oporem przeciwko kolektywizacji wsi i obowiązkowym dostawom płodów rolnych.

Etap trzeci – sprawa sądowa o odszkodowanie za represje komunistyczne, po załatwieniu 2 poprzednich etapów pozostaje już tylko sprawa o należne odszkodowanie za represje.

7. Kto jest uprawniony do odszkodowania za represje w okresie komunistycznym:

Do odszkodowania za represje komunistyczne są uprawnione są następujące osoby:

- osoby walczące o niepodległość Państwa Polskiego z ustrojem komunistycznym, jak określa precyzyjnie ustawa które podejmowały się czynów związanych z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, wchodzi tu między innymi działalność partyzancka, świadczenie pomocy oddziałom partyzanckim, takiej jak udzielanie kwater, pomocy żywnościowej, informacji o ruchach grup pościgowych UB, KBW, NKWD, o siatkach informatorów, działalność łączników dla grup partyzanckich, działalność rolników którzy utrudniali kolektywizację wsi oraz gromadzenie płodów rolnych, i wiele innych jak na przykład dziennikarzy z okresu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych którzy nagłaśniali afery PRL, tak zwani kułacy, internowani w stanie wojennym, przymusowo wcieleni do służby wojskowej.

8. Co to jest ustawa lutowa – dla kogo została uchwalona?

Ustawa lutowa to potoczne określenie ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.

Ustawa ta została wprowadzona z 2 zasadniczych powodów, po pierwsze by unieważnić orzeczenia komunistyczne które były skrajnie niesprawiedliwe i orzekane wobec osób które walczyły o niepodległość Państwa Polskiego i kompletnie nie zasługiwały na taką ,,sprawiedliwość,, w rozumieniu komunistycznym – tzw. zbrodnie sądowe. Po drugie, by dać tym ludziom prawo do rekompensaty za doznane krzywdy ze strony Państwa Polskiego z władzą komunistyczną na czele i naprawić doznane szkody.

To na podstawie tego aktu można dochodzić tak zwanej rehabilitacji osób walczących o niepodległość Polski, oraz odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zwrotu mienia, czy symbolicznego upamiętnienia zmarłej osoby niesłusznie represjonowanej.

9. Wyłączenia szczególne – przypadki kiedy odszkodowanie za represje komunistyczne nie będzie przysługiwało:

Podstawową przesłanką negatywną dla uzyskania odszkodowania za represje komunistyczne jest sytuacja kiedy działalność osoby wprawdzie represjonowanej jednocześnie stanowiła zaprzeczenie działalności na rzecz niepodległego bytu państwa polskiego – przykładowo osoba była w oddziałach partyzanckich informatorem władz komunistycznych, czy oprócz działalności typowo partyzanckiej prowadziła działalność mającą znamiona pospolitego bandytyzmu.

10. Na czym polega pomoc prawna adwokata lub radcy prawnego w sprawach o odszkodowanie za represje komunistyczne lub w sprawach o rehabilitację skazanych:

- pomoc adwokata lub radcy prawnego to przede wszystkim darmowe porady prawne na każdym etapie postępowania w drodze do uzyskania odszkodowania za represje komunistyczne.

- ustalenie czy w twoim konkretnym przypadku są podstawy do uzyskania odszkodowania za represje komunistyczne,

- pomoc w uzyskaniu niezbędnych dowodów najpierw w celu stwierdzenia nieważności orzeczeń komunistycznych mających charakter represyjny wobec bezpośrednio poszkodowanego.

- pozyskanie akt spraw z Instytutu Pamięci Narodowej oraz innych Archiwów Państwowych.

- możliwie najbardziej precyzyjne ustalenie wysokości dochodzonego odszkodowania za znaczne pogorszenie sytuacji życiowej i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

- adwokat czy radca prawny zdecydowanie lepiej orientują się w całym gąszczu przepisów prawnych które mogą być przydatne w Twojej sprawie, a ty jako laik możesz po prostu je przegapić.

- adwokat lub radca prawny mają to doświadczenie w tego typu sprawach znam bogate orzecznictwo sądów w podobnych przypadkach spraw o odszkodowanie za represje komunistyczne.

- adwokat lub radca prawny zdecydowanie zmniejszą twój stres związany z prowadzeniem sprawy, będziesz czuł się pewniej przygotowaniu do rozpraw.

- Adwokat lub radca prawny złoży potrzebne środki odwoławcze w sprawie o odszkodowanie za represjach komunistycznych takie jak zażalenie czy apelacja.

Zapraszamy do kontaktu i chętnie służymy pomocą.

Radca prawny Sławomir Morlewski